Grosvenor huis (1803; straat: Drosdy)

Dit was het eerste huis met Kaap-Hollandse dubbelverdieping. Gebouwd door Christian Ludolph Neethling.

Kenmerken:

Plat dak bedekt met pleisterwerk (zink wordt pas na 1850 gebruikt).

Boven- en onderdeuren

Kleinruit-enkelschuifvensters

Buitenluiken

Tempelvormige deuromlijsting met bijbelse palmboom.

De Kaap-Hollandse stijl

De eerste huizen in het gebied in en rond Stellenbosch werden gebouwd in de Kaap-Hollandse stijl (Cape Dutch stijl). Deze stijl heeft zijn oorsprong in de late middeleeuwen van Holland, Duitsland, Frankrijk en Indonesië. Later in de 18e eeuw en in de 19e eeuw toen de eigenaren rijker waren en dat ook wilden laten zien, werden de huizen groter en werden de voorgevels meer versierd met ornamenten (zie Grosvenor huis, hieronder). Vleugels die werden aangebouwd zorgden vaak voor een U-vorm of H-vorm.

Het begin-19e eeuwse interieur van Grosvenor huis

Een mooi voorbeeld van een ouder stadium van de Kaap-Hollandse stijl zijn de 'plaasarbeidershuisjes' in de Aandewagenweg. Ontworpen door de architect Herbert Baker, in opdracht van Cecil John Rhodes, eigenaar van het nabijgelegen Vredenburg. Sinds 1977 is hier het restaurant Volkskombuis gevestigd.

Ou Leeskamer, Dorpstraat 132

Op 28 januari 1864 kwamen hier 43 Stellenboschenaren bijeen om het Stellenbosche Gymnasium te stichten. Het doel was 'onderrig in vakke wat gereken word tot 'n beskaafde opvoeding' en een 'opleiding te verskaf vir die admissie-eksamen tot die Kweekschool'. Hieruit is het Paul Roos-Gymnasium voortgekomen, en het Victoria-Kollege dat in 1918 is opgegaan in de Universiteit van Stellenbosch.

Diaconies Remise, Dorpstraat 156

Vroeg 19e eeuws gevelhuis dat begin 20e eeuw gemoderniseerd is met een Edwardiaanse gevel en pleisterversiering. Karakteristiek is ook de poort met kamer erboven.

C.L Marais Bibliotheek (1899), Crozierstraat

Rijk versierd laat-Victoriaans gebouw. Het enige overgebleven Academie-gebouw (naast Die Ou Hoofgebou) van de oorspronkelijke vier die op 'College Square' werden gebouwd: de campus van het Victoria-Kollege, voorloper van de Universiteit van Stellenbosch.

Ou Hoofgebou (1886), Ryneveldstraat

Ontworpen door Carl Otto Hager in Griekse Herlewingstijl; het eerste volwaardige Academie-gebouw van het Stellenbosch Kollege, dat één jaar later werd omgedoopt tot Victoria Kollege ter herdenking van het vijftigste regeringsjaar van de Britse vorstin.

Eerste Lutherse kerk (1854), Dorpstraat.

Ontworpen door Carl Otto Hager, architect afkomstig uit Dresden, werd later de exponent van de Neogotische stijl van ruim twintig kerken die hij voor Afrikaanse gemeentes ontwierp. Hij ontwierp ook het Ou Hoofgebou (zie hieronder).

Moederkerk (1863), Nederduitse Gereformeerde kerk, Drosdystraat.

Gemeenschappelijke creatie in Neogotische stijl van de idealistische predikant Jan Neethling, de Duitse architect Carl Otto Hager en de bouwer James Jardine. De huidige Latijnse-kruisvormige structuur is voorafgegaan door twee 'strooidakkerkies' op dezelfde plaats (1722, nadat het Pionierskerkje in 1710 afgebrand was). In 1814 is de kerk sterk vergroot door de vier vleugels te verlengen en af te sluiten met neoklassieke pilastergevels, en in 1863 was de kerk in zijn huidige vorm klaar.

Gevels in Kaap-Hollandse stijl

Voorbeelden van Kaap-Hollandse stijl buiten Stellenbosch

Groot Constantia (bij Kaapstad; 1685, Simon van der Stel)

Kerk in Franschhoek

Wijnplaas Mont Rochelle in Franschhoek

Wijnplaas Boschendal

Wijnplaas Nederburg bij Paarl

Wijnplaas Neethlingshof bij Stellenbosch

Wijnplaas Vergelegen

Grosvenor huis

Tempelvormige deuromlijsting met bijbelse palmboom.

Bloemhofskool (1874), Ryneveldstraat, gebouw in Nederlandse Neo-Renaissancestijl. In 1874 gesticht door J.H. Neethling, prof N.J. Hofmyer en prof J. Murray "om voorsiening te maak vir Hollandssprekende dogters op Stellenbosch". In 1879 heeft de school de naam 'Bloemhof' gekregen als eerbetoon aan ds Neethling wiens ideaal het was om bloemen voor het volk te kweken.