O Δωδεκάλογος του Γύφτου (1907)

A. Ο ΕΡΧΟΜΟΣ

Sat, 13 Oct 2007 00:13:21 +0300

Κάπου στη Θράκη, στους υστερότερους Βυζαντινούς χρόνους γεννιέται, στον Α΄ Λόγο, η ψυχή και η σκέψη του Γύφτου. Είναι ψυχή και σκέψη ρωμαίικη αλλά και γύφτικη, δηλαδή αεικίνητη, ελεύθερη, απάτριδη, παγκόσμια.

Δύο ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

Για μας ο δημόσιος δρόμος, ο κάβος, τα δάση, τα βράχια. Είμαστε λαός από τυχοδιώχτες που όλο περπατεί. Σπίτια και τζάκια για τους άλλους είναι.
ΙBSEN (Brand)

Γύφτισσα τόνε βύζαξε, για τούτο έχει φτερά.
ΣΕΡΒΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

B. ΔΟΥΛΕΥΤΗΣ

Sat, 13 Oct 2007 00:12:55 +0300

Στο 2o Λόγο ο Γύφτος θα αναζητήσει στη δουλειά, τη χαρά της συμμετοχής και της δημιουργίας. Θα δοκιμαστεί σαν χαλκιάς, λαλητής και οικοδόμος. Θα φύγει από παντού απογοητευμένος.

Δύο ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

Αλήθεια πως ζούσε σαν όλοι, και φαινόταν πως έκανε ό,τι κι οι άλλοι· απότομα δε σηκώνονταν για να χτυπήσει τους νόμους του λογικού· στην καρδιά του, κι όχι στο κεφάλι του, φώλιαζε η αρρώστια.

BYRON (Λάρας)

Τα πραγματικά μ’ αηδιάζουν, και τα ιδανικά δεν τα βρίσκω.

AMIEL (Journal Intime)

Γ. ΑΓΑΠΗ

Sat, 13 Oct 2007 00:11:48 +0300

Στον 3o Λόγο ο Γύφτος ψάχνει την τέλεια γνώση και την τέλεια πράξη στην αγκαλιά της περδικόστηθης Τσιγγάνας. Μαζί θα γεννήσουν τα αψεγάδιαστα παιδιά και θ’ αλλάξουν τον κόσμο. Θα απογοητευθεί...

Δύο ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

Μη δῶς γυναικί τὴν ψυχήν σου, ἐπιβῆναι αὐτὴν ἐπί τὴν ἰσχύν σου.
ΣΟΦΙΑ ΙΗΣΟΥ Υἰοῦ Σειράχ

Καθάριος θα γενόμουνα σαν την αυγή και σαν τη δροσιά, δυνατή θα γενόσουνα σαν τον ήλιο ή σαν τη θάλασσα.
SWINBURNE (Ο Θρίαμβος του καιρού)

Δ. Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ

Sat, 13 Oct 2007 00:10:42 +0300

Στον 4o Λόγο ο Γύφτος απαρνιέται τη θρησκεία. Προσβλέπει σ’ έναν μελλοντικό κόσμο απαλλαγμένο απ΄αυτόν το βραχνά της ψυχής.

Τρία ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

῎Ερρει τὰ θεῖα.
Σοφοκλής (Οιδίπους Τύραννος)

Στεριά, θάλασσα, θεοί γραφτό είναι να χαθούνε.
Ιντιάνικο τραγούδι.

Αυτά τα προσωρινά φαντάσματα εσύ είσαι που τάπλασες.
Leconte de Lisle (Στερνά ποιήματα)

Ε. Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ

Sat, 13 Oct 2007 00:09:36 +0300

Στον 5o Λόγο ο Γύφτος συνδιαλέγεται με τους Αθάνατους και τους Ωραίους, δηλαδή με την αρχαιοελληνική πνευματική κληρονομιά...

Ένα ρητό επιγράφει την αρχή του Λόγου:

Οἱ Ἔλληνες... καθ᾽ ἣν χρόνου στιγμήν ἔμελλον νὰ περιέλθωσιν εἰς ζυγὸν βαρβάρων καὶ νὰ ἀποβάλωσιν ὄνομα καὶ ὓπαρξιν, ἀνέπεμψαν τὴν ἐσχάτην λάμψιν σβεννυμένης φλογός... Ἀλλά καὶ μετά τὴν πτῶσιν αὐτῶν, φεύγοντες τῆς πατρίδος τὸν ὄλεθρον, ἐγένοντο αὖθις πνευματικοὶ τῆς Εὐρώπης κηδεμόνες.

Λεοπάρδης (Στον “Κοραή” του Θερειανού)

ΣΤ. ΓΥΡΩ ΣΕ ΜΙΑ ΦΩΤΙΑ

Sat, 13 Oct 2007 00:08:22 +0300

Στον 6o Λόγο ο Γύφτος συναντάει τους Χριστιανούς και τους Πολύθεους γύρω από τη φωτιά που καίει το έργο του Γεώργιου Γεμιστού (Πλήθωνα). Θα καταδικάσει και τους δύο και θα θελήσει να ξεφύγει και να ζήσει στα βουνά με κάποιους καινούργιους επαναστάτες αλλά κι’ αυτοί θα του κράξουν “Γύφτε τράβα!”

Τρία ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

... Διὰ ταῦτα τοίνυν. καὶ ὃτι οὐ πατρόθεν τοιοῦτος ἦν, ἀλλ᾽ἀποστάτης, καὶ ὃτι πάνδεινος ἀγροικία τό ἡμέτερον νῦν ἔχει γένος, οὐκ ἀφανισμοῦ μόνον χάριν, ἀλλά ποινῆς εἵνεκα μάλιστα, δοθῆναι πυρί πεποιήκαμεν το βιβλίον.

Γεννάδιος Πατριάρχης (Περί του βιβλίου του Γεμιστού)

Πολλοὺς μὲν φῦσεν ἀνέρας θεοειδέας Ἑλλὰς προύχοντας σοφίῃ, τῇ τε ἄλλῃ ἀρετῇ. Ἀλλά Γεμιστός, ὃσον Φαέθων ἄστρων παραλλάσσει τόσων τῶν ἄλλων ἀμφότερον κρατέει.
Βησσαρίων (Επίγραμμα εις Γεμιστόν)

Στα κορφοβούνια ειν᾽η πηγή κάθε φυλής καθάριας.

Leconte de Lisle (Poèmes Antiques)

Ζ. ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΚΑΚΑΒΑΣ

Sat, 13 Oct 2007 00:07:15 +0300

Στο πρώτο μέρος του 7oυ Λόγου, ο Γύφτος παρακολουθεί ένα ανοιξιάτικο πανηγύρι των Γύφτων. Είναι όλοι εκεί σε όλη τους τη φαντασμαγορική φυσική και πνευματική πολυχρωμία.

Την τρίτη μέρα του πανηγυριού ένας αυτοκρατορικός απεσταλμένος θα προτείνει στους γύφτους μια πατρίδα. Θα του απαντήσει ο Γύφτος: “Γιούχα και πάλε γιούχα των πατρίδων!”

Δύο ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

Λεύτεροι στίχοι, λεύτερα μιλείτε.

Α. Λασκαράτος (Στιχουργήματα)

Εμπρός! Θέλω για πατρίδα τον απέραντο ροδοκοκκινισμένο ορίζοντα. Ζηλεύω εγώ κι έχω για τζάκι μου μονάκριβο μια ταξιδεύτρα του ήλιου αχτίδα.

Μ. Guyau
(Στίχοι ενός φιλόσοφου)

Η. ΠΡΟΦΗΤΙΚΟΣ

Sat, 13 Oct 2007 00:06:49 +0300

Ο 8oς λόγος θρηνεί την πτώση του Βυζαντίου και την παρακμή της Ρωμιοσύνης και ονειρεύεται μιαν ανάσταση. Ο Γύφτος δεν εμφανίζεται εδώ. Δεν τον ενδιαφέρει ο έρωτας της πατρίδας;

Δύο ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

Βασιλεύσουν μετά ταῦτα
ἀναιδεῖς καὶ ἄγνωστοί τε,
ἄνδρες τοίνυν καὶ γυναῖκες
μιαροὶ καὶ βέβηλοί τε...

Κι ἀπέκει ἔρχεται τἀρκοῦδιν
ν᾽ἀνασπάση τὰ παλούκια,
καὶ τον φράκτην νά τὸν κάψῃ,
καὶ τὸν τράφον ν᾽ ἀφανίσῃ...

Καὶ πάλιν ἕξεις, Ἑπτάλοφε, το κράτος.

Χρησμός Λέοντος του Σοφού

Από το μάτι του ανάβρυσε η ζωή μιας σκέψης πάντα νέας που τρυπάει κατάβαθα τα Τωρινά, τα Περασμένα, τ᾽ Αύριανά.

Shelley (Ελλάδα)

Θ. ΤΟ ΒΙΟΛΙ

Sat, 13 Oct 2007 00:05:40 +0300

Στον 9ο Λόγο ο Γύφτος ανακαλύπτει ένα βιολί, εγκαταλείπει τη σκέψη και αναζητάει την αλήθεια μέσα από τη μουσική. Μόνο τα παιδάκια θα καταλάβουν τη μουσική του...

Τρία ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

Άστραψε φως και γνώρισεν ο νιος τον εαυτό του.
Σολωμός (Πόρφυρας)

Τα χέρια τους αναποδογύρισανε το φόρεμα σου, που η λαμπυράδα του ερέθιζε τη μανία τους. Με την ίδια σου την πορφύρα σ’ εξευτέλισαν, το δοξασμένο και σε καταδίκασαν, τον αφέντη.
V. Hugo (Οι από μέσα μας φωνές).

Σε καθε παιδί, σε κάθε αυγή, ξανανιώνει η ίδια φαντασία.
Lenau (Φάουστος)

Ι. ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΟΣ

Sat, 13 Oct 2007 00:04:39 +0300

Στο 10ο λόγο το βιολί του γύφτου θα αναστήσει την πατρίδα, τη θρησκεία και την αγάπη : “Και τ’ αθάνατα είν΄ αυτά και οι κοσμοπλάστες, κοσμοπλάστρα Μουσική!”

Δύο ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

Αν είμαι Χάρος χαλαστής,
είμαι και Χάρος πλάστης.

Α. Βαλαωρίτης (Ποιήματα)

Μόνον εκεί που είναι τάφοι, εκεί είναι και ανάσταση.

Nietzsche (Ζαρατούστρας)

ΙΑ. ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΤΟΥ ΑΔΑΚΡΥΤΟΥ

Sat, 13 Oct 2007 00:03:32 +0300

Στον 11ο Λόγο ο Γύφτος ξεχνάει το βιολί του κι όσα τον απασχόλησαν μέχρι εδώ και αφηγείται ένα παραμύθι. Ποιός ξέρει; αν το βιολί και η περδικόστηθη κυρά, δεν μπορούν να χτίσουν ένα καινούργιο κόσμο και να γεννήσουν τ’ αψεγάδιαστα παιδιά, ίσως το μπορεί ένας αδάκρυτος νικητής!

Δύο ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

Άνοιξε στη Φαντασία κάποιο λαμπερόχρωμο όνειρο.

Renan (Feuilles Détachées)

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας παραλής κι είχε ένα αγόρι˙
και η μάννα του κι ο πατέρας πολύ τ’ αγαπούσαν˙ πήγε στο σκολειό˙ ο,τι στον κόσμο υπάρχει, όλα τα ’μαθε,

(Αρχή ενός Ατσιγγάνικου Παραμυθιού)

ΙΒ. ΚΟΣΜΟΣ

Sat, 13 Oct 2007 00:02:53 +0300

Στο 12ο Λόγο ο Γύφτος επιστρέφει στη φύση. Τα δάση τον καλούν να υψώσει τον τρίτο Όλυμπο και να βάλει εκεί την επιστήμη. Ελπίζει σε μια μελλοντική ειρήνη και γαλήνη όπου κι οι άνθρωποι θα ζήσουν σαν τα ωραία δέντρα στα μεγάλα δάση...
(Καλοκαίρι 2007 - το καλοκαίρι των πυρκαγιών...)

Δύο ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

... Τράβηξε κατά την ψηλή Ροδόπη, κατά τον Αίμο που χτυπάει ο βοριάς.
Ovidius (Metamorph. L.X. II.)

... ᾽Αθανάτου καθορῶν φύσεως κόσμον ἀγήρω πῆ τε συνέστη και ὅπη και ὅπως...

Ευριπίδης (Ἀποσπάσματα)

Στερνός Λόγος ΣΕ ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ

Sat, 13 Oct 2007 00:01:42 +0300

Σ’ ένα στερνό 13ο Λόγο, πιό προσωπικό και πιό υπαρξιακό κι’ από τους 12 Λόγους του Δωδεκάλογου, o Kωστής Παλαμάς, εξομολογείται σαν φοβισμένος κοινός θνητός σε μια γυναίκα, σαν αδύναμος κοινός θνητός... και σα θεός! Ο ΘΕΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΗΣΗΣ!!!

Δύο ρητά επιγράφουν την αρχή του Λόγου:

Είρθε η στιγμή να σωπάσω και να πονέσω... Δε θα ’ξερα ο ίδιος να σου πω από που είμαι, ποιός μ’ έστειλ’ εδώ... Υψωμένος και ταπεινωμένος, αθώος και τιμωρημένος.

Goethe (Ilmenau)

Τέτοια πανώρια λιγερή να σέρνει ο πεθαμένος!

(Τραγούδι του νεκρού αδερφού).