Van gevoelens van minderwaardigheid en zelf-onderschatting lijkt deze edelman geen last te hebben! Integendeel, met opperste gemak presenteert hij zich, ongetwijfeld in volle overtuiging van de aantrekkelijkheid van zijn fraai gevormde benen en bilpartij. Want, de waarheid moet worden gezegd, zijn gestalte, met name het gedeelte beneden de gordel is fraai geproportioneerd en dat is iets waar hij uiteraard zijn voordeel mee doet. Het tijdperk en de omstandigheden waarin hij leeft verlenen hem hiertoe niet alleen alle kansen, hij wordt er zelfs door aangespoord. Deed niet in deze tijd de gedachte opgeld dat het lichaam het sterfelijk omhulsel was van de goddelijke ziel? Was het ook niet Michelangelo's bedoeling dat vanaf een van de steunberen van de dom van Florence de meer dan vijf meter hoge marmeren David van zijn onverwacht, wapenkundig succes kond mocht doen in het mooiste lichaam dat iemand zich maar kon wensen? Maar David, die in 1 Samuel 17 een onbekend herdertje wordt genoemd, kon er dan ook op bogen de reus Goliath, ongetwijfeld van hogerhand aangestuurd, met een steen uit zijn slinger te hebben geveld. En zo hield de herdersjongen David al vele tientallen jaren lang met zijn onverwachte kwaliteiten de florentijnen in zijn ban en maakte hij goede sier als symboolfiguur voor de voortreffelijkheid van de stad en haar inwoners.
Lichamelijke schoonheid als voertuig van de goddelijke ziel is iets wat velen in het tijdperk van de Renaissance in Italië inspireert. Het zichtbaar maken van de goddelijke perfectie, staat dan ook hoog op de agenda van vele kunstenaars, welke discipline zij ook vertegenwoordigen. In dit tijdperk, waarin ogenschijnlijk alles voor de wind gaat wordt door menig brein onder supervisie van vrouwe Geometria onderzoek gepleegd naar de maakbare volmaaktheid, gebaseerd op een juiste verhouding van maat en getal. In de beeldende kunst leidt de exacte berekening tot een werkwijze waarbij in een voorstelling alle delen als zelfstandige eenheden in onderlinge samenwerking hun eigen verhaal vertellen. Maar allengs wordt duidelijk dat bij het streven naar volmaakte vormgeving het wel-overwegen van het meetbare alleen niet voldoende is. De additieve werkwijze van de kunstenaars van het Quattrocento, waarbij in een twee- of driedimensionaal beeld zelfstandige eenheden tesamen een evenwichtig geheel tot stand brengen, maakt dan ook omstreeks 1500 plaats voor een werkwijze waarbij er sprake is van evenwicht tussen delen én geheel. Een zorgvuldige polijsting van het marmer waardoor bij een beeld scherpe kantjes verdwijnen of het 'wegpoetsen' van een lijn in een tekening of schildering hebben tot resultaat dat in het geheel van een voorstelling delen hun 'uitknipbaarheid' verliezen ten gunste van een meer in elkaar vloeiende monumentaliteit.
Deze werkwijze, bekend als het 'sfumato' speelt ook bij onze edelman een grote rol. De zilverstift is door de kunstenaar zó gehanteerd dat er geen sprake meer is van als het ware 'isolerende' contourlijnen. Op die manier ontstaat, uitgaande van een zorgvuldige afweging van licht en donker waarbij van contrastwerking in generlei opzicht sprake is, een voorstelling van rust en welbehagen waarbij de activiteit die wordt uitgebeeld vermoeidheid lijkt uit te sluiten.
Nog is het rustig en lijkt onze edelman zich van geen naderend onheil bewust...... De Sacco di Roma echter zal in 1527 onherroepelijk plaatsvinden en de 97 stellingen die Luther in 1517 aan de deuren van de kerk in Wittenberg heeft gespijkerd zullen, hoe je het ook wendt of keert, de wereld een ander aanzien geven. Maar laten we zonder enige vorm van voyeurisme nog even onbelemmerd staren naar al het schoons waarop onze edelman ons een blik gunt en laten we nog even genieten van de weldadige rust die hij uitstraalt; lang zal het niet meer duren......
drs. Natascha Bär
kunsthistorica
september 2007