Ένα (υπάρχει ελπίς;)

Ο σύγχρονος κόσμος είναι ένα μέρος όπου όλα αλλάζουνε. Αλλάζουνε γρήγορα και δεν υπακούουν στους μηχανικούς κανόνες που έβγαλαν – λίγο πολύ – οι οικονομολόγοι και οι πολιτικοί επιστήμονες από το κεφάλι τους. Ούτε στις ιδεολογικές προκαταλήψεις αριστερών ή δεξιών, φιλελευθέρων ή σοσιαλιστών, συντηρητικών ή επαναστατών. Ο σύγχρονος κόσμος, με δυο λόγια, είναι ένα πραγματικό μέρος. Δεν είναι το απλουστευτικό μοντέλο, είναι η ίδια η πραγματικότητα. Έχει μια στενή σχέση με την ορθολογιστική ανάλυση, δηλαδή, οι αιτίες και οι δράσεις είναι άρρηκτα και ισχυρά συνδεδεμένες με τα αποτελέσματα που προκαλούν, αλλά είναι απείρως ποιο πολύπλοκος και ευαίσθητος από τον ποιο πολύπλοκο μηχανισμό έχει κατασκευάσει ο άνθρωπος. Ο κόσμος δεν είναι ένα Μπόινγκ 747 ούτε η γέφυρα του Ρίου-Αντιρίου. Δεν είναι κάτι που διαισθητικά μπορούμε να κατανοήσουμε και σίγουρα δεν λειτουργεί με γραμμικό τρόπο. Και ο λόγος αυτής της αυξημένης ρευστότητας σχετίζεται απόλυτα και σχεδόν αποκλειστικά με την ανθρώπινη δραστηριότητα Ο σύγχρονος κόσμος είναι μεγάλος, η ροή της πληροφορίας αλλά και κυρίως μετανάστευση των επιδράσεων είναι ταχύτατη και τα προβλήματα που εισάγει στο σύστημα η ανθρώπινη δραστηριότητα, πλέον, είναι παγκόσμια και έχουν αυξηθεί εκθετικά τα τελευταία 50 χρόνια. Δεν πρόκειται λοιπόν για κάποιου είδους παράδοξο που το πολιτικό σύστημα παγκόσμιο και ελληνικό δείχνει να έχει σοβαρά προβλήματα με τη διαχείριση του κόσμου. Το πολιτικό σύστημα είναι ότι καλύτερο έχει επινοήσει η ανθρωπότητα για να διαχειρίζεται την επιβίωση της. Στηρίζεται σε αμοιβαίες συμβιβαστικές συμφωνίες ανάμεσα σε όντα που λίγο πολύ έχουν ίσους πόρους και ισχύ άλλα ταυτόχρονα ανταγωνίζονται για περισσότερους πόρους και ισχύ. Και εξελίσσεται για χιλιετίες. Συνήθως με μικρά προσεκτικά βήματα, άλλοτε πάλι με ραγδαίες μεταρρυθμίσεις και πάντως ποτέ δε μένει στάσιμο. Στην Ελλάδα έχουμε ένα είδος δημοκρατίας που βασίζεται στην αντιπροσώπευση μας σε μεγάλη κλίμακα (πχ στη Βουλή αντιστοιχούν ένας αντιπρόσωπος για κάθε 26 χιλιάδες πολίτες περίπου) και στην ανάθεση της διαχείρισης της επιβίωσης μας σε μικρές, κατά μέσο όρο τετραετείς, χρονικές μονάδες. Είναι φανερό ότι αυτό το διάστημα δεν παρέχει την ευελιξία στους κυβερνώντες να ανταποκριθούν από τη μια στα ταχύτατα αναδυόμενα ‘καθημερινά’ ζητήματα. Από την άλλη, κατά ένα φαινομενικά αντιφατικό τρόπο, εξ’ ίσου εμποδίζει, λόγω του λεγόμενου “πολιτικού κόστους” την οποιαδήποτε κυβέρνηση (ή δήμο ή νομαρχία κλπ), να αντιμετωπίσει προβλήματα που χρειάζονται μακρόχρονο και βασισμένο στην κοινωνική συμφωνία σχεδιασμό και μπορούν να λυθούν μόνο σε βάθος χρόνου. Χρόνου που συγκρίνεται – συχνά ξεπερνάει – με ολόκληρο τον ενεργό βίο ενός πολιτικού. Είναι κάθε μέρα και ποιο φανερό ότι αυτό το πολιτικό σύστημα δεν μαστίζεται απλώς από κάποια μεγάλη ή μικρή κρίση, έχει ξεπεράσει τα πλαίσια για τα οποία σχεδιάστηκε, έχει καταρρεύσει. Ο κόσμος άλλαξε, αλλάξαν οι καιροί... Η δημοκρατία όπως την ξέρουμε εδώ στη Δύση δεν αρκεί. Πρέπει να λύσουμε το πρόβλημα. Το παράδειγμα έχει αλλάξει. Χρειάζεται να ξαναδούμε αρκετά πράγματα από την αρχή. Και πρέπει να το λύσουμε σε ένα ορίζοντα εικοσαετίας που έχει τεθεί εκ των πραγμάτων: τα ορυκτά καύσιμα τελειώνουν, η βιοποικιλότητα βρίσκεται στο ξεκίνημα μιας κρίσης που κανείς δε γνωρίζει ακριβώς τις συνέπειες της, παράγουμε ενέργεια με τρόπους που ανατρέπουν την ισορροπία στη βιολογική σφαίρα που ζούμε και παράγουμε τροφή. Η αγροτική, εξορυκτική και οικιστική εκμετάλλευση της γης συσσωρεύει ήδη προβλήματα διάβρωσης, αλάτωσης, χαμηλής παραγωγικότητας, μόλυνσης των υδάτων και των καλλιεργήσιμων εδαφών. Παρ’ όλο που ζούμε σε έναν τεχνολογικό κόσμο κατά κανένα τρόπο δεν έχουμε απαλλαγεί από την ανάγκη παραγωγής τροφής. Αυτή θα κρίνει όχι απλώς την ευημερία αλλά αυτή καθαυτή την επιβίωση μας. Τα παιδιά μας σε περίπου 50 χρόνια από σήμερα θα βρεθούν με τα πολιτικά και θεσμικά εργαλεία που θα θεμελιώσουμε στη διάρκεια της δικής μας ζωής. Αλλιώς – και είναι η πρώτη φορά που θα συμβεί στην ιστορία του πλανήτη – η ίδια η ύπαρξη μας θα τεθεί προ μιας κρίσης που μπορεί να έχει σαν κατάληξη την πλήρη και γρήγορη καταστροφή. Και; Υπάρχει ελπίδα; Σχετίζεται αυτή η περιληπτική περιγραφή ενός προβλήματος που όλοι αναγνωρίζουμε σε κάποιο βαθμό την ύπαρξη του με την τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα; με τις πρόσφατες εκλογές, το Πασόκ; τον εκλογικό νόμο, τις πυρκαγιές, τον Καρατζαφέρη; Την κατάσταση στην παιδεία; Ή πολιτική είναι ότι συμβαίνει κάθε τέσσερα χρόνια; κάτι που κατά βάσιν είναι δουλειά των πολιτικών, ‘αυτό’ που διαδραματίζεται στα παράθυρα των ειδήσεων; Έχω τη γνώμη ότι οι πολίτες αυτής της χώρας έχουν δικαίωμα αλλά και υποχρέωση να αλλάξουν την ημερήσια διάταξη. Να επιμείνουν ότι τα σοβαρά προβλήματα της χώρας δεν είναι αυτά που συζητιούνται με ‘πάθος’ στις ειδήσεις. Η φτώχεια, ο πλούτος, το φορολογικό σύστημα, η ακρίβεια, η διαφθορά, ο Βενιζέλος, το ΛΑΦΚΑ κ.λπ. Είναι η ανάγκη που (από τη δική μου εμπειρία τουλάχιστον) μπαίνει κάθε μέρα, από κανονικούς ανθρώπους, από την πλευρά πολιτευόμενων πολιτών αλλά όχι επαγγελματιών της πολιτικής για μια μεγάλης κλίμακας ανατροπή που έχει χαρακτηριστικά και πολιτικά και ηθικά και πάνω απ' όλα ιδεολογικά.

Πολιτικά γιατί η τρέχουσα βουλή που απαρτίζεται από δυνάμεις των υπαρκτών κομμάτων δεν φαίνεται να είναι σε θέση να αντιληφθεί το πρόβλημα. Από μια άποψη δικαίως: μια πολιτική ανατροπή θα έφερνε σε πολύ δύσκολη θέση όλες τις παραδοσιακές δυνάμεις και κάποιες θα τις απειλούσε με εξαφάνιση. Ακόμα, πολιτικά, γιατί το υπάρχον σύστημα με τις υπερεξουσίες ενός και μοναδικού προσώπου, του πρωθυπουργού, δεν είναι ικανό να δημιουργήσει κοινωνική ομοψυχία ούτε καν μέσα στα ίδια τα κόμματα εξουσίας. Ακόμα αυτές οι υπεξούσιες γίνονται αιτία να παραμορφώνεται τη λαϊκή βούληση με πλειοψηφικά εκλογικά συστήματα. Επίσης ο πελατειακός τρόπος με τον οποίο εκλέγονται με σταυροδοσία οι εκπρόσωποι μας τους εκπαιδεύει περισσότερο στην εσωκομματική ίντριγκα και τη σύγκρουση χωρίς αρχές παρά στην αντιπαράθεση με τους φυσικούς τους αντιπάλους. Ηθικά γιατί έχουμε ξεφύγει σαν κοινωνία σε μια κατεύθυνση όπου η εντιμότητα, η ειλικρίνεια, η μπέσα, και οι αξίες θεωρούνται ξενέρωτες ανοησίες. Ιερό είναι το κέρδος, η ατομική επικράτηση και η συναλλαγή κάτω από το τραπέζι δεν μαστίζει μόνο το δημόσιο και τις εφορίες αλλά έχει επεκταθεί και στο ιδιωτικό τομέα όπου και μεγαλουργεί. Επίσης γιατί η ηθική συνοχή της ελληνικής κοινωνίας έχει υπονομευτεί δραματικά και από τη λειτουργία της όποιας 'ελεύθερης αγοράς όπου δέκα οικογένειες φαίνονται να είναι οι ρυθμιστές σε όλα τα σημαντικά οικονομικά παιχνίδια και η αίσθηση πως η τράπουλα είναι σημαδεμένη είναι διάχυτη. Και τέλος ιδεολογικά γιατί καμία κοινωνική διεργασία δεν πρόκειται να κινηθεί σε ριζοσπαστική κατεύθυνση αν δεν υπάρχει ένα οργανωμένο σύστημα ιδεών έστω ατελές και υπό συζήτηση που να μπορεί να εξηγεί κάπως τόσο τη σύγχρονη κατάσταση όσο και προτείνει δράσεις για τη διαχείριση καθημερινών πιεστικών και δραματικών προβλημάτων. Αυτό το ρόλο παραδοσιακά στην Ελλάδα τον έπαιζε η αριστερά. Πρέπει να ομολογήσουμε ότι στα 40 τελευταία χρόνια η αριστερά δεν κατάφερε να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. Οι αιτίες είναι πολλές και ποτέ δεν έχουν συζητηθεί ούτε καν στοιχειωδώς. Πως βρέθηκαν οι αριστεροί να απολέσουν τα συγκριτικά ιδεολογικά πλεονεκτήματα του ανθρωπισμού, της ελευθερίας, της ισότητας, του ορθολογισμού, της διαλεκτικής, της κοινωνικής αλλαγής; Και τέλος, αλλά όχι το λιγότερο σημαντικό: είναι το Πασόκ μέρος της αριστεράς; Είναι δύναμη κοινωνικής ανατροπής; Με την ευκαιρία της λυσσαλέας μάχης που γίνεται μετά την κρίση ηγεσίας που γέννησαν οι πρόσφατες εκλογές: είναι το Πασόκ συστατικό μιας κάποιας λύσης; Ή μήπως είναι μέρος του προβλήματος;
ακ 05 Νοε 2007
Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο: www.anatropitora.net

Παρασκευή, 02 Νοεμβρίου 2007

‘Να αγαπάς την ευθύνη.

Να λες: Εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης.

Άμα δε σωθεί εγώ θα φταίω.’

Ν. Καζαντζάκης, Ασκητική.