Le jardin et la salle des exercices de l’instution de

Mme Campan à Saint-Germain-en-Laye

Ze leerde er naast de gebruikelijke vakken ook musiceren, dansen, toneelspelen en kreeg schilder- en tekenlessen van Jean Baptiste Isabey. Hortense blonk overal in uit en kon ook nog het hardst hollen van de hele klas. Een grote gebeurtenis in haar kinderleven was, dat ze gekozen werd tot Liefste Kind van de School en als onderscheiding een kunstroos mocht dragen. Maar haar moeder kwam haar nooit bewonderen. Rose de Beauharnais benutte haar charmes om de gunsten te verwerven van de nieuwe, politieke machthebbers. Ze kleedde zich extravagant, richtte haar huurhuis kostbaar in en zat diep in de schulden. Op een dag stelde ze haar dochter tijdens een diner voor aan een intens bleke generaal: Napoleon Bonaparte afkomstig van het eiland Corsica. Hortense mocht hem niet en dat liet ze merken ook.

De 28-jarige militair veranderde de naam van de nu 32-jarige Rose in Joséphine en bepaalde de rest van haar bestaan. Buiten medeweten van haar kinderen trouwden ze. Napoleon was stapelverliefd op de bevallige creoolse en betaalde haar schulden af. Terwijl hij op veldtocht ging naar Italië en daar de ene overwinning na de andere behaalde, trachtte hij zijn stiefdochter voor zich te winnen door het zenden van parfums, horloges, juwelen en brieven. Ze was nog altijd boos omdat hij het hart van haar moeder had gestolen en antwoordde hem op bitse toon. Napoléon schreef terug: ‘Ik heb je vriendelijke briefje ontvangen (..) je bent een ondeugend, een erg ondeugend meisje! (..) En dan, wat weet je heel goed, jouw moeder is met geen andere vrouw ter wereld te vergelijken. Er is niemand die naast zoveel onveranderlijke zachtheid dat onbeschrijfelijke iets bezit, waarvan alles dat haar omringt wordt doordrongen. Als iets mijn geluk haar te mogen toebehoren groter kon maken dan zouden het de zoete plichten zijn, die nu ten opzichte van jullie op mij rusten. Ik zal voor jullie voelen als een vader en jullie zullen van mij houden als van je beste vriend.’

 

De ster van Napoléon Bonaparte steeg snel. Hij keerde triomfantelijk terug uit Italië en reisde vervolgens met zijn troepen, vergezeld door een stoet geleerden en kunstenaars naar Egypte. Bij terugkeer in Parijs waagde hij een staatsgreep, wierp het bewind met behulp van zijn broers omver en verhief zich tot consul en later tot Eerste Consul. Hij bezat een bijna koninklijke macht. Joséphine verhuisde met Napoléon van haar huis in de Rue de la Victoire naar het paleis van Luxemburg en later naar de Tuilerieën. Hortense werd tegen haar zin telkens door Joséphine van het pensionaat in Saint Germain en Laye naar Parijs ontboden om deel te nemen aan luxe banketten, bals en recepties. Als vrouw van de Eerste Consul gaf Joséphine de toon aan; ze droeg kostbare juwelen, sjaals en veren. Haar japonnen waren geïnspireerd op de romeinse Oudheid. Archeologische vondsten uit Egypte beïnvloedden het interieur van haar salons waarin motieven van griffioenen- en leeuwenklauwen om zich heen grepen. Stoelen, tafels en piëdestallen werden ermee versierd.

Hortense werd opgenomen in het bruisende leven rond Napoléon, dat spoedig het karakter kreeg van een hofhouding. De weekenden bracht het gezin van de Eerste Consul door op Chateau Malmaison, dat Joséphine had gekocht en naar haar smaak liet verbouwen.

Ze was onverzadigbaar in het kopen van schilderijen van o.a. Girodet, Gérard, David, Isabey en Gros. Van de Italiaanse beeldhouwer Canova kocht ze sculpturen. Ze liet naar eigen ontwerp sprookjesachtige tuinen aanleggen met glazen kassen, waarin ze exotische bloemen- en planten kweekte. Toen haar moeder een theatertje liet bouwen, kreeg Hortense de kans om haar acteertalenten te ontplooien en ze verrukte iedereen met haar zang en spel op de pianoforte.

Voortgedreven door zijn genie en tomeloze ambitie stortte Napoléon zich van de ene oorlog in de andere en keerde steeds als triomfator terug in Parijs. Onder zijn bewind bloeide de economie op, er werden wegen aangelegd, scholen, ziekenhuizen en fabrieken gebouwd. Er kwam een betere wetgeving en iedereen genoot gelijke burgerrechten. Maar toch ontbrak er iets aan Napoléons geluk: Joséphine schonk hem geen kinderen. Elk seizoen bezocht ze geneeskrachtige bronnen in de hoop van haar onvruchtbaarheid te genezen. Omdat een troonopvolger van het hoogste belang was voor de Bonapartes en Frankrijk begon men te speculeren over een echtscheiding. Aanvankelijk weigerde Napoleon, ondanks zijn vluchtige, buitenechtelijke affaires was Joséphine de enige vrouw die hij beminde. Om haar positie te redden bedacht Joséphine een plan. Het was te delicaat om het zelf aan haar dochter te vertellen en daarom zond ze een vertrouwde secretaris. Hortense vernam tot haar ontzetting dat ze moest trouwen met Louis Bonaparte, de jongere broer van Napoléon. Als hij bij haar zonen verwekte, zouden deze het bloed van Bonaparte en de Beauharnais in zich verenigen en Napoléons opvolgers en erfgenamen zijn. Weigerde Hortense dan zou Joséphine om haar onvruchtbaarheid verstoten worden opdat Napoléon kon hertrouwen. Het geluk van Joséphine lag in handen van haar enige dochter. Hortense die in haar hart levenslang onder alle omstandigheden het Liefste Kind van de School wilde zijn, verviel in tweestrijd. Hoe kon ze haar aanbeden moeder ook maar iets weigeren? Maar ze vond de sombere en ziekelijke Louis Bonaparte niet aantrekkelijk. Ze droomde van een ander. Uiteindelijk won haar opofferingsgezindheid het van haar twijfel en ze stemde toe. Louis voelde zich evenmin aangetrokken tot Hortense maar ook hij deed zijn plicht. In januari 1802 werd het onontkoombare en ongelukkige huwelijk gesloten. Precies negen maanden later bracht Hortense haar eerste kind ter wereld. Het was een zoon en haar stiefvader bepaalde, dat hij Napoleon Charles Bonaparte zou heten. Napoleons jaloerse zusters verspreidden het gerucht dat niet Louis maar Napoléon zelf het kind had verwekt. Maar Joséphine straalde; haar positie aan de zijde van de Eerste Consul leek gered.

 

Moest ze haar moeder in de steek laten, die geen dag zonder haar kon? Ze zou haar vrienden en vriendinnen missen, met wie ze musiceerde en toneel speelde om het verstikkende bestaan aan de zijde van de misantropische Louis te verlichten. Bovendien koesterde ze een geheime liefde voor Charles de Flahaut, een jonge aide de camp van haar stiefvader. Maar Napoléon negeerde haar klachten en stuurde zijn stiefdochter met haar gezin naar het noorden.

In juni 1806 wierp de nieuwe koningin vanuit haar rijtuig een eerste blik op het met erebogen versierde Den Haag. Tegenover haar zat haar man die zich vanaf dat ogenblik Lodewijk Napoleon noemde. Tot verrukking van het toegestroomde volk had hij de twee prinsjes op schoot. Nu het koningschap een feit was, besloot Hortense er het beste van maken. Ze vertelde de vriendelijke, Hollandse admiraal VerHuell dat ze ernaar verlangde door de Hollanders geliefd te worden, zodat ze haar alles konden vergoeden dat ze in Frankrijk achter moest laten. Na de plechtige intrede op het Binnenhof berichtte De Haagsche Courant: ‘De Koningin had een bruinachtig zijden kleed aan, hoogstdezelve was met paarlen en diamanten in het haar gekapt.’

Huis ten Bosch waarin het gezin zijn intrek moest nemen, zag er nogal verwaarloosd uit. Het interieur herinnerde Hortense vooral aan de Oranjes, die het paleis tot 1795 bewoonden. De laatste stadhouder Willem V was in ballingschap in Duitsland gestorven en begraven. De wandschilderingen in de balzaal vertelden nog over de heldendaden van zijn voorouders. Het was allemaal sleets en bekrompen vergeleken bij de paleizen die ze in Frankrijk bewoonde. De koning begon direct aan kostbare verbouwingen. Hij werkte met koortsachtige ijver aan de wederopbouw van het koninkrijk. In korte tijd bracht hij op allerlei gebieden grote verbeteringen. Het volk begon te houden van zijn koning, die met zijn been sleepte en daarom Lamme Loetje werd genoemd. En Lodewijk Bonaparte hield van Holland, dat zijn enige grote liefde werd. Zijn huwelijk betekende ook voor hem een ramp. Met zijn ziekelijk jaloerse natuur liet hij de koningin bespioneren, opende haar brieven en verbood haar tijdens hofbals te dansen. Ze mocht niet meer zingen en pianospelen in het openbaar en leefde als een gevangene in haar appartementen. Het volk ving slechts een enkele keer een glimp op van de bleke en sterk vermagerde vorstin. Tijdens een onweersachtige nacht van 4 op 5 mei van het jaar 1807 werd ze door een groot verdriet getroffen: op Huis ten Bosch stierf de kleine kroonprins Napoleon Charles aan kroep. Hortense die aan zijn bedje zat, werd in shocktoestand naar haar moeder in Frankrijk gebracht.

 

Inmiddels had Napoleon besloten zich in het belang van Frankrijk van Joséphine te laten scheiden. Bijna alle Bonapartes waren bij de aangrijpende plechtigheid in december 1809 aanwezig. De keizer die nog steeds van zijn vrouw hield, offerde haar op aan het belang van zijn land. Hortense begaf zich met haar ongelukkige moeder naar Malmaison waar de ex-keizerin voortaan zou wonen. Maar keizer Napoleon eiste dat ze zich met haar man verzoende en terugkeerde naar het koninkrijk Holland. Kort na zijn tweede huwelijk met Marie Louise dochter van de keizer van Oostenrijk, nam zijn stiefdochter afscheid van hem en begaf zich met de kleine Napoleon Louis naar het nieuwe, koninklijk paleis in Utrecht. Haar jongste zoon moest ze in Parijs achterlaten.

 

Na enkele weken was koningin Hortense zo ziek, dat ze vreesde te sterven. In de zomer van 1810 vroeg ze de koning voorzichtig verlof om naar Het Loo op de veluwe te mogen gaan omdat Amsterdam haar de adem benam. Hij stemde met tegenzin toe maar hield haar zoon bij zich. Na een kort verblijf op het voormalige jachtslot vertrok ze met haar gevolg naar Plombières om te kuren. Haar man abdiceerde een maand later en benoemde haar oudste zoon tot troonopvolger koning Lodewijk Napoleon II. Het vijfjarige kind heeft nog geen twee weken op de troon van Holland gezeten. Toen liet keizer Napoleon, die Holland bij het keizerrijk had ingelijfd, hem naar Parijs brengen. Lodewijk Napoleon was inmiddels met onbekende bestemming de grens over gevlucht. In ballingschap schreef hij een droefgeestige roman over twee gelieven in de Betuwe, die elkaar na een fictieve watersnoodramp terugvinden.

 

De keizer maakte met zijn nieuwe keizerin in 1811 een rondreis door België en Holland. Hij vertoonde zich met zijn schitterend gevolg in Den Haag en Amsterdam. Hij betrok in Utrecht het koninklijk paleis en liet Hortense later weten hoezeer hij haar interieurs daar bewonderde. Napoleon bezocht ook de Zaanstreek en Den Helder en overal uitte hij zijn lof over het werkzame volk van de Lage Landen.

Marie Louise zat gedwee in het Paleis op de Dam te wachten op hun terugkeer naar Parijs.

Hun  huwelijk zou niet lang meer duren. In 1812 kwam er een einde aan de reeks militaire triomfen van keizer Napoleon. De veldtocht naar Moskou luidde zijn ondergang in. In 1814 maakte de Volkerenslag bij Leipzig een einde aan zijn macht. Napoleon werd naar het eiland Elba verbannen en Hortense bleef met haar beide zonen in Frankrijk achter terwijl de rest van de Bonapartes naar het buitenland vluchtte.

Josephine knoopte vriendschap aan met Alexander I van Rusland, de knappe tsaar die zich over Hortense en haar beide zonen wilde ontfermen. Aanvankelijk stond de koningin sceptisch tegenover de geallieerden die triomfantelijk over de Champs d’Élysee marcheerden. Maar Alexander sloot vriendschap met haar en Eugène. Toen keizerin Joséphine vrij plotseling overleed, treurde de tsaar met hen.

 

Augsburg

In deze bittere tijd schreef ze haar uitvoerige mémoires.

Slot Arenenberg groeide uit tot een brandpunt van cultuur met Franse allure. Hortenses composities waarvan er meer dan 125 werden uitgegeven die ongekend populair waren trokken nieuwsgierige bewonderaars naar de verbannen vorstin. Ze ontving er de componist Franz Liszt, de jonge schrijver Alexandre Dumas fils die aan haar voeten lag toen ze zijn lievelingsromance van haar zong en de dichter Lord Byron. In haar kleine theater gaf ze uitvoeringen. De koude winters bracht ze door bij haar schoonfamilie in Rome. Daar leefde ze in Palzazzo Ruspoli en nam deel aan het Carnaval.

In 1837 is de legendarische Reine de Hollande op 54-jarige leeftijd gestorven. De Nederlandse kranten wijdden slechts drie regels aan haar dood en begrafenis. Op haar laatste wens werd haar stoffelijk overschot overgebracht naar het kerk van Rueil nabij Malmaison waar ze aan de zijde van haar moeder Josephine rust.

 

Thera Coppens

Arenenberg 1831