Er zijn uitvindingen die zich periodiek herhalen. De beroemdste daarvan is natuurlijk het perpetuum mobile. Om de zoveel tijd dienst zich iemand aan die fondsen probeert te werven voor de unieke manier van oneindig energie oogsten die hij heeft gevonden. Daar ontstaat dan een tijdje ophef over, de fondsen worden al dan niet geworven en uiteindelijk blijkt het allemaal toch niet zo te werken als aanvankelijk gedacht was. Dan wordt het weer stil, zakt de ophef weg en ontstaat na enige tijd ruimte voor de volgende uitvinder van het perpetuum mobile.

Bij de spoorwegen zijn ook een aantal “vindingen” die zich als een perpetuum mobile herhalen. Niets mis mee, ondernemerschap is goed en je weet nooit in welke onverwachte hoek zich een doorbraak aandient. Nadeel is wel dat de spoorwegen op zich al lang bestaan en veel vindingen al eens uitgeprobeerd zijn. Hetzij met een doorbraak als gevolg, hetzij met de conclusie dat het toch niet blijkt te werken.

Het beroemdste “perpetuum mobile” van de spoorwegsector is natuurlijk de monorail. Een normale trein steunt op twee rails en kan zo weerstand bieden aan de zwaartekracht. Al vroeg in de negentiende eeuw ontstond het idee dat als je de zwaartekracht kon tarten door de trein maar op één rail te laten rijden, dat dat dan zo knap was dat het wel tot een algemene marktdoorbraak móést leiden. Dus men voorzag de trein van een gyroscoop, hij bleef inderdaad op één rail rijden en de marktdoorbraak bleef uit.

Punt gemaakt: het tarten van de zwaartekracht leidt niet tot een marktdoorbraak? Welnee, de monorails, zweefbanen, hangbanen, noem ze maar op, bleven gewoon toestromen. En wie weet, zit er nog eens iets leuks bij...

De vinding waar ik het vandaag over wil hebben is het hybride rail-weg voertuig. Laat ik beginnen met zeggen dat dat in sommige gevallen écht handig is. Als je bij Mercedes-Benz een Unimog bestelt dan kijken ze niet gek op als je er als accessoire een paar spoorwielen bij wilt hebben. Je kunt dan met het vrachtwagentje bij een spoorovergang de spoorbaan opgaan, er een paar klusjes uitvoeren en er bij de volgende spoorovergang weer afgaan.

De gedachte is nu dat een dergelijke hybride ook handig is om reizigersdiensten mee uit te voeren. Je kunt als bus over de weg rijden met alle voordelen van de bus. Vervolgens laat je je spoorwielen zakken, ga je als trein verder en heb je alle voordelen van het spoor.

Ingenieursbureau Movares presenteert nu, onder de titel “Movares vindt opnieuw het wiel uit”, een hybride bus die precies dat doet. Het wiel opnieuw uitvinden, dat is wel een mooie titel voor het soort vindingen waar we het hier over hebben. Ik heb wel eens geprobeerd een lijnvoering voor een dergelijk voertuig te verzinnen en kwam daar niet goed uit. Een gewoon stukje weg voor een gewone bus regelen of een overstap organiseren was eigenlijk altijd wel te doen en leverde in mijn ogen nooit zo veel nadeel op dat het de meerkosten van een hybride systeem zou rechtvaardigen. Ik weet dat dit geen sluitende redenering is en wie het eens proberen wil moet dat vooral doen. Ik ben benieuwd naar de resultaten. Ik kan alleen zeggen dat, net als de monorail, de hybride rail-weg bus in mijn ogen toch meer ingegeven lijkt door het verlangen een technische uitdaging op te lossen dan om in te spelen op een werkelijke marktbehoefte.

Het wiel opnieuw uitvinden is een mooie titel voor een fenomeen dat periodiek telkens opnieuw komt bovendrijven. Er zijn een hoop voorbeelden van geleide bussen, zoals eenvoudig op Wikipedia valt na te lezen. Er was ooit een Bahnbus in Essen, een GLT in Rochefort, een TVR in Nancy, een Phileas in Eindhoven...

In mijn boekenkast bevindt zich een boek dat heet “The World’s Railways and how they Work”, gedrukt in 1947. Ik heb het als kind van mijn grootouders gekregen, het was toe al een oud boek. In dat boek staat een werkingsschema van een rail-weg bus die als twee druppels water lijkt op het wiel dat Movares nu opnieuw heeft uitgevonden. Inderdaad: “opnieuw”!

Ik ben toch benieuwd waarom het met die rail-weg bus nooit wat geworden is...